Axamitowski Wincenty (Aksamitowski)

Biogram:

Axamitowski (Aksamitowski) Wincenty (1760-1828), herbu Gryf, oficer armii Księstwa Warszawskiego i armii Królestwa Polskiego, uczestnik wojen napoleońskich. Urodził się 15 IX 1760 r. w Nagórzanach pod Kamieńcem Podolskim (lub we wsi Kadyjowce, parafia Orynin, województwo podolskie) jako syn Ignacego, łowczego podolskiego, i Tekli z Wittów. W 1774 r. wstąpił jako kadet do Szkoły Artylerii Koronnej. Dnia 25 VIII 1775 r. został mianowany stückjunkerem z umieszczeniem w Korpusie Artylerii Koronnej, 5 IV 1781 r. podporucznikiem, 24 VI 1783 r. porucznikiem, a 18 I 1790 r. awansował na sztabs-kapitana. Dnia 26 II 1790 r. otrzymał stopień kapitana z dowództwem kompanii, z którą stacjonował do wybuchu wojny 1792 r. w Tulczynie. W czasie kampanii znajdował się 18 VI w bitwie pod Zieleńcami, a w trakcie marszu z Ostroga 27 VI otrzymał ranę od pchnięcia piką. W 1793 r. stacjonował ze swoją kompanią w Krasnem. W czasie insurekcji kościuszkowskiej w 1794 r. walczył pod rozkazami ks. Józefa Poniatowskiego, znajdując się w obronie Warszawy (13 VII – 6 IX) oraz w bitwie pod Kamionną (19 X). W armii służył do połowy listopada 1794 r. Dnia 4 V 1797 r. wstąpił w Mediolanie do służby francuskiej, a już 20 V został mianowany przez Napoleona Bonapartego szefem Batalionu Artylerii Legionów Polskich Posiłkowych Lombardii (zatwierdzony w tym stopniu 19 I 1799 r. przez Dyrektoriat Rzeczpospolitej Cisalpińskiej). Na skutek kapitulacji Mantui 28 VII 1799 r. dostał się do niewoli austriackiej, z której powrócił na dane słowo honoru i w Marsylii przystąpił do organizacji piechoty polskiej. Do służby francuskiej przyjęty został ponownie 5 V 1800 r. i skierowany do służby nabrzeżnej między Marsylią a Tulonem. Dnia 25 XII 1800 r. przy przejściu przez rzekę Mincio został mianowany przez gen. Guillaume Marie-Anne Brune szefem Batalionu Artylerii Polskiej, a 2 I 1801 r. zatwierdzony w tym stopniu. W XI 1801 r. z rozkazu gen. Auguste de Marmont otrzymał w Mediolanie stanowisko dyrektora artylerii, obejmując dowództwo nad artylerią polską, francuską i włoską. W dniu 12 XII 1801 r. został mianowany szefem 2 Półbrygady Polskiej, utworzonej w Reggio z 1 Legii. Utrzymał to stanowisko przy przejściu półbrygady 8 III 1803 r. do służby francuskiej pod nazwą 114-ej i niezależnie od faktu, że podległa mu półbrygada już wcześniej tj. 24 I 1803 r. odpłynęła na San Domingo. Dnia 12 X 1805 r. został odkomenderowany w stopniu pułkownika adiutanta-komendanta do Sztabu Głównego Wielkiej Armii pod rozkazy marsz. Louisa Berthier. W kampanii 1806 r. brał udział w bitwie pod Jeną (14 X). Dnia 4 XI 1806 r. został przeznaczony na komendanta placu Poznania, a 13 XI mianowany generałem brygady z przeniesieniem do tworzonego Wojska Polskiego. Rozkaz dzienny Dąbrowskiego z dnia 29 XI 1806 r. informował o potwierdzeniu nominacji na generała brygady przez Napoleona. W dniu 2 I 1807 r. otrzymał dowództwo 1 Brygady w dywizji gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Podlegały mu pierwsze bataliony 1, 2, 3 i 4 Pułku Piechoty. Dnia 23 II 1807 r. uczestniczył w zdobyciu Tczewa. Z kolei 2 III 1807 r. objął stanowisko majora 3 Legii. Za oblężenie Gdańska został odznaczony 10 III 1807 r. Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej (nr 15 028). Rozkazem dziennym ks. Józefa Poniatowskiego z 27 IX 1807 r. został mianowany tymczasowym dowódcą artylerii Księstwa Warszawskiego oraz saperów, taborów i zbrojowni. Dnia 1 I 1808 r. nagrodzony został Krzyżem Kawalerskim Virtuti Militari (nr 195). W dniu 1 I 1809 r. znajdował się na stanowisku dowódcy 3 Brygady w 1 Legii, a następnie w 1 Dywizji. Został skierowany przez marsz. Louisa Davout na stanowisko komendanta placu na trasie z Magdeburga do Moguncji. Po skończonej wojnie polsko-austriackiej otrzymał dowództwo 2 Brygady (2 Pułk Ułanów Księstwa Warszawskiego, 2 Pułk Huzarów wojsk Galicyjsko-Francuskich) 1 Dywizji z siedzibą w Radomiu (zatwierdzony na tym stanowisku rozkazem dziennym z 23 XI 1809 r.). Do czasu objęcia stanowiska dowódcy brygady komenda nad nią powierzona została tymczasowo gen. Józefowi Niemojewskiemu, dowódcy 3 Brygady. Dekretem królewskim z 20 III 1810 r. przeniesiony został na komendanta departamentu poznańskiego 2 okręgu wojskowego z siedzibą w Poznaniu. W dniu 13 III 1812 r. został przeznaczony na dowódcę 1 Brygady 17 Dywizji (gen. Dąbrowskiego) w 5 Korpusie Wielkiej Armii, natomiast 12 V 1812 r. na dowódcę 1 Brygady w 16 Dywizji (gen. Józefa Zajączka). Dnia 2 VI 1812 r. został mianowany dowódcą departamentu lubelskiego, jednak 6 VI nominację otrzymał marsz. Berthier na dowódcę okręgu terenów pomiędzy Odrą i Wisłą w miejsce gen. Jean-Joseph Dessolle, powołanego 1 VI na szefa sztabu ks. Eugeniusza de Beauharnais, dowódcy 4 Korpusu Wielkiej Armii. Na własną prośbę 8 VI 1812 r. otrzymał nominację na podszefa sztabu ks. Joachima Murata. Dnia 23 VI został przeniesiony do sztabu króla Neapolitańskiego na stanowisko podszefa. W dniu 4 VIII 1812 r. otrzymał Krzyż Oficerski Legii Honorowej. W wyprawie na Moskwę w 1812 r. brał udział w bitwach pod Ostrownem (25 VII), Smoleńskiem (17 VIII), Możajskiem (7 IX), gdzie otrzymał kontuzję od kuli karabinowej. W czasie odwrotu natomiast pod Małojarosławcem (25 X), Krasnem (14 XI) i przy przeprawie przez Berezynę (28 XI). Dnia 25 XII 1812 r. przybył do Poznania. W dniu 2 III 1813 r. z rozkazu Eugeniusza Beauharnais, wicekróla włoskiego, przydzielony został do dywizji gen. Dąbrowskiego, a 4 IV z rozkazu tego ostatniego objął w niej dowództwo jazdy. W miesiącu wrześniu został przeniesiony na stanowisko dowódcy 1 Brygady Dragonów 4 Dywizji Jazdy Ciężkiej gen. Jean-Marie Defrance w 3 Korpusie Rezerwowym Jazdy gen. Jean-Toussaint Arrighi (5 szwadronów 4, 5, 12, 14 i 24 Pułk Dragonów). W kampanii jesiennej 1813 r. uczestniczył w bitwach pod Jüterbog (6 IX), Lipskiem (17-19 X), Oranienbaum, Dessau i Hanau (30 X). Decyzją szefa Sztabu Głównego Wielkiej Armii został odwołany 15 XI 1813 r. z zajmowanego stanowiska i skierowany do Moguncji do dalszych rozkazów, które z kolei przeznaczyły go na stanowisko komendanta zakładu wojsk polskich w Sedanie. Rozkazem cesarskim z dnia 8 XII 1813 r. umieszczony został w korpusie gen. Dąbrowskiego. Po gen. Walentym Kwaśniewskim otrzymał 9 XII 1813 r. dowództwo 17 Brygady w 7 Dywizji Jazdy. W dniu 26 I 1814 r. został przeniesiony w miejsce gen. Józefa Benedykta Łączyńskiego na stanowisko wiceprzewodniczącego Centralnej Rady Administracji Korpusu Polskiego. Dnia 15 III 1814 r. wszedł do służby francuskiej, z której uwolnienie otrzymał 15 VI 1814 r. Po powrocie do kraju objął 17 IV 1815 r. stanowisko komendanta departamentu siedleckiego - po płk Tadeuszu Piotrowskim, przeniesionym na komendanta departamentu kaliskiego. Dnia 6 VI 1816 r. z komendanta departamentu siedleckiego w stopniu generała brygady został przeniesiony na reformę. Był dwukrotnie żonaty. W małżeństwie z Vincenzą ze Stopanich (urodzona 1782 r. w Rzymie, zmarła 16 V 1838 r. w Poznaniu) miał syna Augusta, oficera Wojska Polskiego, urodzonego 8 VIII 1804 r. w Mediolanie (według aktu urodzenia) oraz córkę Mechtyldę, zamężną za Romanem vel Romualdem Ziołeckim. W kolejnym małżeństwie z Anną z Jakszewskich (1802-1830), pochowaną na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie, miał syna Józefa i córkę Marię (według Jana Pachońskiego). Mieszkał w Warszawie przy ul. Targowej nr 957. Zmarł 13 I 1828 r. w Warszawie.

Dodatkowe pozycje bibliograficzne:

Źródło ilustracji: Pułaski Kazimierz, Kronika polskich rodów szlacheckich Podola, Wołynia i Ukrainy. Monografie i wzmianki, t. 1, Brody 1911, il. po s. 2. 

Miejsce urodzenia:

Nagórzany (lub Kadyjowce)

Herb:

Gryf

Ojciec:

Axamitowski Ignacy

Matka:

Axamitowska Tekla z d. Witt

Funkcje wojskowe:

1797-05-20 szef batalionu; 1800-12-25 szef batalionu; 1801-11-?? dyrektor artylerii; 1801-12-12 szef półbrygady; 1805-10-12 adiutant-komendant; 1806-11-04 komendant placu m. Poznania; 1807-09-27 dowódca artylerii; 1810-03-20 komendant departamentu poznańskiego; 1812-06-08 podszef sztabu; 17 IV 1815-04-17 komendant departamentu siedleckiego

Funkcje poza służbą wojskową:

1814-01-26 wiceprzewodniczący Centralnej Rady Administracji Korpusu Polskiego

Miejsce pogrzebu:

Warszawa

Żona:

1v Axamitowska Vincenza z d. Stopani (ur. 1782 w Rzymie, zm. 1838-05-16 w Poznaniu);2v. Axamitowska Anna z d. Jakszewska (1802-1830)

Dzieci:

Axamitowski August (ur. 1804-08-08 w Mediolanie), oficer Wojska Polskiego;Axamitowska Mechtylda;Axamitowski Józef;Axamitowska Maria

Indeks osobowy:

Arrighi Jean-Toussaint; Axamitowska Anna z d. Jakszewska; Axamitowska Maria; Axamitowska Mechtylda – zob. Ziołecka Mechtylda z d. Axamitowska; Axamitowska Vincenza z d. Stopani; Axamitowska Tekla z d. Witt; Axamitowski August; Axamitowski Ignacy; Axamitowski Józef; Axamitowski (Aksamitowski) Wincenty; Beauharnais Eugeniusz de; Berthier Louis Alexandre; Bonaparte Napoleon; Brune Guillaume Marie-Anne; Davout Louis Nicolas; Dąbrowski Jan Henryk; Defrance Jean-Marie; Dessolle Jean Joseph; Jakszewska Anna – zob. Axamitowska Anna z d. Jakszewska; Kościuszko Tadeusz; Kwaśniewski Walenty; Łączyński Józef Benedykt; Marmont Auguste Frédéric Louis Viesse de; Murat Joachim; Niemojewski Józef; Piotrowski Ludwik Tadeusz; Poniatowski Józef; Stopani Vincenza – zob. Axamitowska Vincenza z d. Stopani; Witt Tekla – zob. Axamitowska z Tekla z d. Witt; Zajączek Józef; Ziołecka Mechtylda z d. Axamitowska; Ziołecki Roman vel Romuald;

Indeks geograficzny:

Berezyna; Borodino - zob. Możajsk Dessau; Gdańsk; Hanau; Jena; Jüterbog; Kadyjowce kaliski departament; Kamieniec Podolski; Kamionna; Krasne – zob. Krasnyj; Krasnyj (Krasne); Lipsk; lubelski departament; Magdeburg; Małojarosławiec; Mantua; Marsylia; Mediolan; Mincio rzeka; Moguncja; Moskwa; Możajsk (Borodino); Nadgórzany; Odra; Oranienbaum; Orynin parafia; Ostrowno; Ostróg; podolskie województwo; Poznań; poznański departament; Radom; Reggio; Rzym; San Domingo; Sedan; siedlecki departament; Smoleńsk; Targowa ulica; Tczew; Tulczyn; Tulon; Warszawa; Wisła; Zieleńce